Валка’аральын Рулвэт (Рульвет из Валькарая)

  • Автор: Омрувье Иван
  • Язык произведения: Чукотский
  • Перевод: Иван Омрувье
  • Жанр: Рассказы
  • Год: 2019

Поддержи проект, расскажи о нас в соцсетях

Вступай в группы библиотеки народов Севера и Дальнего Востока

Рэн’ъатвывакъонвыкэн ярайн’ын. Ынкэкин ралкочыкойпы Рулвэтынэ нинэгитэк’ин рагролмын ынкъам нинэльук’ин гынонъылёръокэн пан’ъэвн’ытома-обенма мыкэтыльын ынк’о галяльын к’амэтварагты о’равэтльан. Ымыльо ныгагчавк’энат. Ымы н’аанк’эн н’ан а’ачек, чивмиръыльын ынкъам манэгк’онагльан-джинсыльын – к’ымэглюур ныкытгынтатк’эн. Нак’ам колё итъылк’ыльын ръэт… Инъэ вэтгавъёлгэпы нанымн’ылявын: рэчьэчен’этгъэ 27-30 градусыльо, рагтыйгатгъа 17 метрмэл йык’эльу секундак. Ынн’атал выентэтэ вальын ынк’эн к’ивъечьэчен’ рэн’ъатвывакъонвык Анадыркэн. «Мурык, эмнун’кы, итык-ым, ынн’ин ботинкальык’ай, пэтлек’эй нъыгтыкватын», – ярак амэчатыльын а’ачек чимгъунин Рулвэтынэ. Ынкы кэтъонэн кытооркэн вагыргын, к’ликкин мытлын’эн парол гивин’итти яалегты, титэ гитлин солдато. Кэтъонэн, льэлен’кы сапогыльык’ай, ытлён ныгагчавк’эн, мылявынвы, овэчватынвы, гарнизонкэн клубэты. Э’квыргъам н’энку, Приморьек, мин’кы гъармиятвален, н’аргынэн омын’ вальын н’уткэкинэк, н’отк’эн эйгыск’ынутэкинэк, э’митлён малымыльорык ук’элю нэлгыркын… «Мэнигэвиръэ, гым итык, чикк’ырым, ымы кытэк’эй, тъылк’ытык льэлен’кы н’алвыльэты», – ынкы Рулвэтынэ кэтъонэн, чимгъуу лыгнин чычетнымным Валк’аран, вальын чекыяа Гэлян’к’ачормык.  Ынан кэтъонэнат нутэтумгыт-н’элвыльыльыт: «Пагчен’гыргыт – мэвын рэк’ыркыт игыр? Ытлыгын рэк’ыркын? К’эйн’ун нэмэ чикинъэ н’алвыльэты к’ыти лымэвыр н’айыткынатэ ынкъам ынкаткынгыпы нутэгитэнэн’этэ гитэркынинэт эвиильыт к’аат – атымн’этвакыльэн. К’ымэл-ым, ынпэвык, панэна еп ныкытгэмк’эн, нымытлёк’эн. Атымн’эрак’ыльаткыльэн, нунтымк’ин. Имырэк’ык атымн’эгагчавыльаткыльэн, нытгипк’ин. Гым панэна имырэк’ыльигым инэнинъэйвыркын… Гымнан-ым мэн’ин… мэн’ин гымнан ымы а’к’атъарын’ын’ рыйголявынвы. Н’ээкык энмэч мэйн’эти, эмиче. Э’ми, мин’кы игыр ытлён? Вай энмэч амн’ырооткэн гивин’ит эльукэ тынтыркын – палк’аттагнэпы н’эвъэнк’эй Гивын’ы. Н’ээкык ынкатагнэпы вэлер ымы к’унэче нъыетыркын ытлыгэты ынкъам мэргэты амнон’эты, к’онпы лыгэн – ымы льэлен’кы, ымы элек – ынн’инн’ит нымытвагъэ ынкъам кэлиткугъи гуйгук. Ынин нъэлгъэт игыр к’ликкинэт элен’н’итти…» Чьачан’льоргык’ай гынунэтык Рулвэт тэнмавымгогъэ отпускынвэты – тэн’вытку въэтагнэпы н’эвъэн. Э’квыргъам нивын, янор нырин’эн Въэн’эты – н’энку румэкэнн’ыт к’орагынрэтыльыт. Ынкъам вай рымагтайвэ умэкэтыплыткугъэт чавчыварамкыт. Нак’ам ванэван эмытри, лымн’э рэмкыльыгинив ынкъам эрмэгинив, тымн’эмэкыгэнэв, ак’аагъевкыльэнат о’равэтльат омакатынвык гатваленат. Малтымн’ъатав гавэтгавчерленат. Энмэн, гатвален съезд ытръэск’эв еп вальын к’ликк’эв век. Игыр, эмъэк’эйгэтык лымэвыр эрин’ъэтвыкитэ, ытлён, Рулвэт – валк’аральын, лымн’э делегаттэ, Алк’атваамгыпы пыкирыльыт, лывавыркыт рин’эк яран’к’ачагты. Рулвэтынэ нэнаяак’энат чеварорыгльан пальто ынкъам милютнэлгыкъэли, овъаляпэральын. Вакъогъэ ытлён диваныткынык тъэратконвы, чотатэ рэлпэты Пэнтон – вытку льоё омаканма. Пэнто – элк’этвээмыльын, нын’инк’ин к’орагынрэтыльын, ныкорык’эн. Рулвэт эвын гатъэраткомголен, титэ люур Пэнто мынгынэлёгъэ, рилпынилюгъи ынкъам мэрынрэк’эй иквъи: – Толяй, Толяй, к’ыгит! Рулвэт лыленвэнтэти ынкъам, эчичевкэ вагты, нэмык’эй мэрынрэк’эй иквъи: – Энмэч?.. Мытрин’эркын? – Ванэван. Н’аан, к’ыгитэгынэт кассак эймэвыльыт. – Ии-ым? – Нын’инк’ин н’эвыск’эт ынкъам ынык к’ача вальыт н’инк’эгти – льуркынэт? Тан’ыннаны вальыт. Малпытк’ытакалгыт. – Лымэвыр а’тав ыннаны авэръэпыльыт, – люн’пэгчин’этыльын Рулвэт, мэн’ин нэмэ лылянныматэ. Пэнтона э’тйиву люн’ылгэ рыннин, тэн’ытръэч ивнин: – К’оо. Мурык Элк’этвээмык нэмык’эй варкыт пытк’ытакалгыт – н’инк’эй ынкъам н’ээккэк’эй. А’мын ивкэ ымы гымнин титэ нъытванат!.. Ынн’ытэк’ гиину тытчыгъэн н’эвыск’этк’эй. Путурэк ынн’атал нымлык’эн! О’птыма кытъымэтыльын чемыск’ыянвык лялгыттъатынвэты тылельын ыннээн, ипэ мин’кри ы’мнилюльын, пыльыльык айгыпы кытрэватыльын, выквырмагтыльын, пин’кучитыльын… Толяй, гынин-ым э’митри н’эвъэн, нэнэнэт? Рулвэт авъеткынка нытвак’эн, лён’очыткольын – ы’ръэ нытъирэткук’ин. – Аны, аны к’ыгит! – нэмэ рилпынилюнин Пэнтона олыльын ыныкы Рулвэт. – Н’аанк’эн н’эвъэнйыръын, ятъёлкъалельын, ынанъыттъыёча рэнъэлн’ыркын… Эплеэн мынэймэвынэт. Амынан пэлятыльын Рулвэт кавэты олгъэ диванэты, панэна люн’пэгчин’этыльын рак’эты. Пэнто-ым пэтле ети, еп авакъока иквъи: – Рин’эркыт танн’ынотагты. Гъывэк’учитэ. Кымин’ыт ымы. Н’инк’эгти, к’эйвэ, пытк’ытакалгыт. Ыргин ытлыгын – танн’ытан ынкъам… Рулвэтынэ лылянныматытвагты тан’авъеткынка нэнапалёмтэлк’эн Пэнто. Кытамчачва элк’этвээмыльын мэрынрэк’эй вэтгавын’н’огъэ: – Морыкан’к’ачагты тылеркыт. Вытку ынкы Рулвэт лыленвэнтэти – ылён микынти кытпагчен’о лын’ыркынинэт Пэнтона? Ынн’ин чемгъома, тэкэм ырыкк’ачайпы галягъат пок’ыткынэты нылгиниквык’ин элгык’ылявыл, экъэликыльин, ынкъам н’инн’эвыск’эт, тан’колё тиркырэгылгыльын. Н’эвъэнэ нинэнрывинрык’инэт эккэт. Ятъёлналгыкъалельын, н’ачгын’к’ач налгын’ойн’ыэлгэк’атыльын, ымы ятъёлналга и’ннычурмэтыльын тан’пальтольын, ыплылясапогыльын – ытлён нымлытыляк’эн, к’эйвэ алымы рырывэнрыёттэ н’алгыл н’инк’эгти нывитк’ильэтк’инэт тыляма. Ытри малн’ыроча элен’итыльыт. Рулвэтынэ кытэк’эй волвакы льунин ранъав нъэлыльын льулк’ыл н’эвъэнйыръин. Рулвэт витылк’иви – мин’кы гэльулин ынк’эн льулк’ылк’эй? Титэ? Ныгтин’к’ин, ивльинныльын… «Авнатымн’эгэтайвыка ы’вэк’учильын н’эвыск’эт», – ымы ынн’ин чимгъугъи Рулвэт, еп авакъока мин’кы пок’ыткынык ырык к’ачайпы галяльын ройыръын. Нэмэ лылянныматэ ынкъам тэкэм ынкы валёмнэн вэтгавъёлгэпы рымн’ылявъё пын’ыл: – Вакъонвы билетынкалыровымгоркыт рин’эльыт Москвагты самолёта 2211. Рулвэт витылк’иви, лыленвэнтэти, гаглыгэтанэн, рэк’ъум н’ан, пок’ыткын рэлкукин. К’ылявыл ынкъам н’эвыск’эт ган’энк’айма гэлк’утлинэт ынкъам н’ытонвэты гэлилинэт, тагратынвы ивтылкин этажэты. – Рэк’улым, мыткынтэчьэт, Виталик, – Пэнтона ынкъам Ролватына к’ачайпы галяма, иквъи н’эвъэнйыръын. – Амынан к’ылгэлёгыргын, ыммэмы телефонгыпы лён’ынвэтгава мытынтын… Ынк’эн к’улик’ул – тынк’ы Гивын’эн. – Вай, вай, гымнин н’ээккин к’улик’ул? – Рулвэт к’утыск’ычети, ынк’оры мэрынрэк’эй вакъогъэ, нэмэ к’ути. Пэнтона энэчгытэты нинэгитэк’ин капчачавыльын валк’аральын. – Эплеэн нэмык’эй мыгитэск’ивынэт, – к’ынвэр иквъи Рулвэт, ынкъам, еп очка, н’ытонвэты гаглычайвыэ’. Акваттэнмавыльэты эймэквъи, льунин вэтчатвальын н’эвъэнйыръын. Кылылятаёчгык’айчыкойпы н’эвыск’этэ йытонэнат паспортыт ынкъам билетти, йылнинэт ы’вак’очегты, мэн’ин ы’ттъыёчан’к’ач нытвэтчатвак’эн, ынк’оры яал нъэли, чемоданык к’ача, мэн’каткынык нывакъотвак’энат н’инк’эгти. – Гыыт… гыыт – Гивын’эйгыт н’ээккэйгыт? – рэймэвык н’инн’эвыск’эт, пынлёнэн Рулвэтынэ. Н’эвыск’этэ, пынлыё, этъым, ы’ръэ лен’валёма нинэнтык’ин эймэвыльын ынкъам вэтгавымгольын о’равэтльан. Амвыегыргэпы нинэлкылк’ин ыныкы пынлёльын. Вытку мэск’ээк’ын вак, лыгимэрынрэк’эй, агагчавка, таалгылятэ. Эчги льунин агтынпыкыльэн к’лявыл-лыгъоравэтльан, люн’иничгытэтэ итгъи, ытръэч лылянныматэ, ынк’оры ынкэк’эй нэмэ лыленвэтэти. Лылечурмэ рыкалырова рыгйивэннин вэтчатвальын билетынчечьатынвык вальын к’лявыл, гагчыск’эты, выквачьата, нак’ам аалёмкэгты, иквъи: – Эк’уликэ, эк’уликэ. К’эглынангэт, гым – Гывин’эйгым н’ээккэйгым. Н’аанк’эн-ым – гымнин ы’вэк’уч. Гыт-ым микигыт? Чамъам виин ратан – кэмаквыргэгыт, э’тки тыгагчавыркын, – чывачгынлеск’ычатэ н’эвъэнйыръын. Этъок’аак’ын вак, гакымэн’ыма ынкъам гачемоданма, ытлён ынкъам ынин ы’вэк’уч рэн’ан’н’окэн н’ытонвэты эймэквъэт. Ынк’оры амэчатгъат… Амынан пэлятыльын Рулвэт к’ээк’ын ыннэнлен’кы вэтчатваэ’. Гитэк – нонтымытвак’эн. Вичу мэллюн’ылгэ нинэнтык’ин мэйн’ывыргыргын рэлкукин, выквыралкойн’эн, танйыръатъё мыгпыкитльэ ынкъам акваттэнмавыльа о’равэтльата… Ынк’оры тыттэти н’ирэк’эв этажэты. Пэнто гакоргавлен ыныкы. Элк’этвээмыльын нэмн’олк’эн амынан вак ынкъам, етинэн’у Рулвэт, равэтгавымгон’гъэ. Кытъаткэ валк’аральа, вакъоплыткок, пэчайвынэн: – Ивкэ н’алвыльэты пэтле мэквэтыркын. – Янор мынтъирэтку, – рамыннон’эты очнэн Пэнтона. К’ээк’ын авъеткынка вагъат. Люур вай: – Рак’ылк’ыл! – Ръэнут? – Пэнтона пынлёгэтанэн Рулвэт. – Тыльунэт ытри, – ынан очнэн. – Микынти? – Н’ээкык ынкъам ытлювъёк’агтэ. – Мин’кы? – Ивтыл. Ятъёлкъалельын. Н’инк’эйыльын. – Рэк’улым! – Итык-ым… Ытръэч… – Ии? – Мэллюн’элкыле инэнтыгъи н’ээккэтэ, – пыннытвагты иквъи Рулвэт. – Ы’ръэ, юрэк’, люн’элкыле… К’утгъи Рулвэт. Эймэквъи к’эргычьэты. Кувлювльульын, унмытиркырэльын, чемгъотвальын. Нак’ам лылет ынинэт тылк’эргатгъат, тиркык’ымчучьыгйит нъэлык. Эвын гэнивлевръулин, э’квыргъам ынк’эн йъарат коргаво люн’ылгэ Рулвэтынэ. Итык-ым тэпэнинэн’э нонтымытвак’эн ытлён. Эчги-ым льунин гынмылкин а’ачек, джинсык’онагльан, рэмыннун’и. Гынмылкинэк лён’гагчавыльын н’аргынойпы тылельын. «К’эмиплыткуи’, омаквъэ», – тан’ычьэты гитэнин Рулвэтынэ омэчаттыляльын а’ачек. Рыроватгъэ к’эргычьэпы. Эмк’элелвынэ нывэтгавк’эн: «Яран’к’ачагты, амнон’эты мылиркын…» Диваныткынык вакъогъэ. Пэнто – элк’этвээмыльын гэйылк’этлин. Нылгинын’инк’ин, льулк’ылк’эй – о’птыма н’инк’эй. Еп этэнлелюнн’экыльин, онтымытвагты игыр ныпэрак’эн. «Ы’мн’от а’мын, к’ынвэр нэмык’эй улвэквъи, къалетвыма, – рэмыннун’гъи Рулвэт. – Аны яран’к’ач этъопэл нъынъэлыркын, н’элвыльык. Н’энку-ым… К’эйвэ эты раматан’ын гынмыл тывъё путурэн’эвыск’этк’эй? К’эйвэ эты н’эвыск’этк’эй гыныгрээн рэмнун’эты?.. Ымы тури, тэувэлельын’э, элк’этвээмыльытури, к’ынвэр ак’аака рэнъэлн’ытык…» Ръэнут лымн’э чимгъуу лыгнин Рулвэтынэ ынн’энъылё рэн’ъатвывакъонвык, гэмо. Нивк’инэт, Въэн’гыпы пыкирык, отпускымгогъэ ытлён. Априказка, аманэлпынрыка. Ытръэч нивын эрмэрык: «К’ыпан’ъэвн’ыторкын». Йъилгын’ит галяк эквэти вездехода н’алвыльэты – пээчвагъёнрымгогъат чавчыват. Лыгэвиръыльын, омавэръыльын. Йымнэнат лыгиплекыт, еп н’эвъэнэ тынэёттэ. Тэн’эвиръыльын, ныкытгэмк’эн, галгэтан’лялёпарэлен. Амынан гэмэчльупээтлин – тэн’вытку. К’элюк’, ынн’ин нивк’инэт валк’аральыт, амк’ынэргатык, гуйгук вама, колё гъэк’имлюлин, нак’ам тэн’имыръэнут гэлпылин – энарак, ченэтрак-оттырак’айык, лыгититэепкин тайкыёк. Ярайыръыт вилю нинэлгык’инэт, самогонынн’ак нэнаяак’энат. Ынн’атал, к’ытлыги, ан’ъачгыргын э’к’имлюльэтык. «Эмнун’кы тырэмэлевы, – нымычвынатк’эн Рулвэт. – Ынан юрэк’, ымы вагыргын раплепаквъа…»
Перевод
Notice: Undefined variable: WORDeditor in /home/l/legendeo/legendeo.beget.tech/public_html/skins/default/index.tpl on line 78